{"id":494,"date":"2020-06-12T20:05:05","date_gmt":"2020-06-12T20:05:05","guid":{"rendered":"http:\/\/testacpd.acpd.org.al\/?p=494"},"modified":"2020-08-11T19:13:26","modified_gmt":"2020-08-11T19:13:26","slug":"covid-19-dhe-hiv-material-nga-unfpa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/acpd.org.al\/?p=494","title":{"rendered":"COVID-19 dhe HIV-Material nga UNFPA"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>SITUATA:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>COVID19 k\u00ebrc\u00ebnon grupet m\u00eb t\u00eb margjinalizuara dhe ata me mund\u00ebsi m\u00eb t\u00eb pakta. Sistemet e mbingarkuara t\u00eb kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor n\u00eb EECA (shum\u00eb prej t\u00eb cilave jan\u00eb n\u00eb fazat e reform\u00ebs ose tranzicionit) dhe nd\u00ebrprerja n\u00eb rritje n\u00eb zinxhir\u00ebt e furnizimit mjek\u00ebsor mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb efekt shkat\u00ebrrues n\u00eb parandalimin dhe trajtimin e HIV, ve\u00e7an\u00ebrisht nd\u00ebrmjet e popullatave ky\u00e7e, LGBTI dhe grupeve t\u00eb tjera m\u00eb t\u00eb rrezikuara q\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb stigm\u00ebs s\u00eb vazhdueshme dhe diskriminimit, u mungon aksesi i duhur n\u00eb kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor.<\/p>\n\n\n\n<p>Aktualisht, nuk ka evidence t\u00eb forta q\u00eb personat q\u00eb jetojn\u00eb me HIV t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb duke marr\u00eb rregullisht ART (me ngarkes\u00eb virale t\u00eb padukshme) kan\u00eb nj\u00eb rrisk\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr tu prekur nga COVID-19. Ashtu si n\u00eb popullat\u00ebn e p\u00ebrgjithshme, t\u00eb moshuarit q\u00eb jetojn\u00eb me HIV por dhe me probleme t\u00eb zemr\u00ebs ose mushk\u00ebrive kan\u00eb nj\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb virusin dhe p\u00ebr paraqitur simptoma m\u00eb serioze.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, pandemia ndikon n\u00eb sistemet e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor dhe zinxhir\u00ebt e furnizimit t\u00eb tyre, duke \u00e7uar n\u00eb mungesa dhe nd\u00ebrprerje me medikamentet ART q\u00eb jan\u00eb jetike dhe jet\u00eb shp\u00ebtuese p\u00ebr personat q\u00eb jetojn\u00eb me HIV. Nd\u00ebrprerja ose mbarimi I ART i v\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb varen nga trajtimi i vazhduesh\u00ebm n\u00eb rrezik t\u00eb zhvillimit t\u00eb komplikacioneve q\u00eb rrisin rrezikun e tyre t\u00eb kontraktimit me COVID-19 me pasoja t\u00eb rrezikshme p\u00ebr jet\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p>Masat p\u00ebr t\u00eb mos u prekur nga virusi, si\u00e7 jan\u00eb bllokimet dhe kufizimet e l\u00ebvizjes, gjithashtu mund t\u00eb ken\u00eb efekte t\u00eb paq\u00ebllimshme dhe t\u00eb pad\u00ebshiruara p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb jetojn\u00eb me HIV.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur filloi shp\u00ebrthimi i COVID-19 n\u00eb Kin\u00eb, UNAIDS b\u00ebri nj\u00eb studim nd\u00ebrmjet personave q\u00eb jetojn\u00eb me HIV p\u00ebr t\u00eb d\u00ebgjuar nevojat e tyre. Sondazhi zbuloi se COVID-19 ka nj\u00eb ndikim t\u00eb madh n\u00eb jet\u00ebn e njer\u00ebzve q\u00eb jetojn\u00eb me HIV pasi ata fillojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb sfida n\u00eb marrjen e ila\u00e7eve t\u00eb rimbursueshme.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjetjet kryesore nga anketimi i personave me HIV pozitiv n\u00eb Kin\u00eb:<\/p>\n\n\n\n<ul><li>32.6% ishin n\u00eb rrezik p\u00ebr tu p\u00ebrfunduar medikamentet e HIV p\u00ebr shkak t\u00eb bllokimeve dhe kufizimeve t\u00eb l\u00ebvizjes.<\/li><li>48.6% raportuan se nuk e dinin se ku do t\u00eb merrnin ila\u00e7eve t\u00eb rimbursuara t\u00eb radh\u00ebs.<\/li><li>90% d\u00ebshironin m\u00eb shum\u00eb detaje n\u00eb lidhje me masat specifike mbrojt\u00ebse p\u00ebr njer\u00ebzit me HIV;<\/li><li>Gati 33% raportuan se ndjeheshin t\u00eb shqet\u00ebsuar dhe kishin nevoj\u00eb p\u00ebr mb\u00ebshtetje psikosociale gjat\u00eb shp\u00ebrthimit;<\/li><li>M\u00eb shum\u00eb se 60% than\u00eb se nuk kishin mjaftuesh\u00ebm mjete mbrojt\u00ebse, t\u00eb tilla si maska p\u00ebr fytyr\u00ebn dhe dezinfektues.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Rrjeti Global i Personave q\u00eb Jetojn\u00eb me HIV (GNP +) ka publikuar m\u00ebsimet e dala nga reagimi i vazhduesh\u00ebm i HIV-it p\u00ebr COVID-19 duke theksuar nd\u00ebrtimin e aft\u00ebsive p\u00ebrballuese t\u00eb komunitetit dhe sigurimin e nj\u00eb s\u00ebr\u00eb veprimesh specifike t\u00eb menj\u00ebhershme p\u00ebr rrjetet e aktivist\u00ebve sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb HIV p\u00ebrreth globit:&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.gnpplus.net\/lessons-learnt-from-the-hiv-response-for-covid-19-building-community-resilience\/\">https:\/\/www.gnpplus.net\/lessons-learnt-from-the-hiv-response-for-covid-19-building-community-resilience\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>GFATM publikoi nj\u00eb udh\u00ebzim t\u00eb ri p\u00ebr t\u2019u dh\u00ebn\u00eb mund\u00ebsi vendeve q\u00eb t\u00eb forcojn\u00eb reagimin e tyre ndaj COVID-it t\u00eb ri, duke p\u00ebrdorur fondet ekzistuese n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb dhe pragmatike. Udh\u00ebzimi i lejon vendet t\u00eb ri-programojn\u00eb fondet nga grantet e tyre ekzistuese (deri n\u00eb nj\u00eb kufi prej 5% t\u00eb vler\u00ebs totale t\u00eb grantit) p\u00ebr p\u00ebrgjigjen COVID-19:&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.theglobalfund.org\/en\/news\/2020-03-04-global-fund-issues-new-guidance-in-response-to-covid-19\/\">https:\/\/www.theglobalfund.org\/en\/news\/2020-03-04-global-fund-issues-new-guidance-in-response-to-covid-19\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb EECA ka tashm\u00eb shembuj t\u00eb suksessh\u00ebm t\u00eb ri-programimit t\u00eb GFATM p\u00ebr p\u00ebrgjigjen ndaj COVID-19 si\u00e7 \u00ebsht\u00eb: Bjellorusia, Gjeorgjia, Kirgistani dhe Moldavia. (m\u00eb shum\u00eb rreth ri-programimit mund t\u00eb gjendet n\u00eb k\u00ebt\u00eb lidhje:&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.theglobalfund.org\/en\/news\/2020-03-20-global-fund-supports-11-countries-in-response-to-covid-19\/\">https:\/\/www.theglobalfund.org\/en\/news\/2020-03-20-global-fund-supports-11-countries-in-response-to-covid-19\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>BURIMET M\u00cb T\u00cb FUNDIT T\u00cb N\u00cbVOJSHME:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>UNAIDS dhe OBSH kan\u00eb zhvilluar nj\u00eb informacion cil\u00ebsor p\u00ebr HIV dhe COVID-19:<\/p>\n\n\n\n<ul><li>Broshur\u00eb informuese \u201c\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb din\u00eb personat q\u00eb jetojn\u00eb me HIV rreth HIV dhe COVID-19&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.unaids.org\/sites\/default\/files\/media_asset\/HIV_COVID-19_brochure_en.pdf\">https:\/\/www.unaids.org\/sites\/default\/files\/media_asset\/HIV_COVID-19_brochure_en.pdf<\/a><\/li><li>Info grafik \u201cHIV dhe COVID-19\u201d&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.unaids.org\/sites\/default\/files\/hiv-and-covid19_infographic_A3_en.pdf\">https:\/\/www.unaids.org\/sites\/default\/files\/hiv-and-covid19_infographic_A3_en.pdf<\/a><\/li><li>Broshur\u00eb informuese \u201cT\u00eb drejtat n\u00eb koh\u00ebn e COVID-19: m\u00ebsime nga HIV p\u00ebr nj\u00eb reagim efektiv t\u00eb udh\u00ebhequr nga komuniteti&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.unaids.org\/sites\/default\/files\/media_asset\/human-rights-and-covid-19_en.pdf\">https:\/\/www.unaids.org\/sites\/default\/files\/media_asset\/human-rights-and-covid-19_en.pdf<\/a><\/li><li>Pyetje dhe P\u00ebrgjigje mbi COVID-19 dhe ART:&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.who.int\/news-room\/q-a-detail\/q-a-on-covid-19-hiv-and-antiretrovirals\">https:\/\/www.who.int\/news-room\/q-a-detail\/q-a-on-covid-19-hiv-and-antiretrovirals<\/a><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>CFAR\u00cb MUND T\u00cb B\u00cbJM\u00cb?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb partneritet me agjencit\u00eb e tjera t\u00eb KB, aktor\u00ebt e shtetit dhe OSHC:<\/p>\n\n\n\n<p>Monitoroni nga af\u00ebr zhvillimet n\u00eb zinxhir\u00ebt lokal\u00eb t\u00eb furnizimit p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb furnizimet thelb\u00ebsore mjek\u00ebsore (p\u00ebrfshir\u00eb ART) t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb arrijn\u00eb tek njer\u00ebzit q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr to.<\/p>\n\n\n\n<ul><li>Mb\u00ebshtetni partner\u00ebt lokal\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb jetojn\u00eb me HIV t\u00eb ken\u00eb qasje t\u00eb besueshme n\u00eb ila\u00e7et p\u00ebr trajtim. Tani \u00ebsht\u00eb urgjente q\u00eb t\u00eb gjitha vendet t\u00eb zbatojn\u00eb udh\u00ebzimet aktuale p\u00ebr trajtimin e HIV nga Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndetit\u00a0<a href=\"https:\/\/www.who.int\/hiv\/pub\/arv\/chapter4.pdf\">https:\/\/www.who.int\/hiv\/pub\/arv\/chapter4.pdf<\/a>, duke siguruar q\u00eb shumica e njer\u00ebzve q\u00eb jetojn\u00eb me HIV u jepen p\u00ebr tre muaj ose m\u00eb shum\u00eb ila\u00e7et e tyre. Kjo do t\u2019i lejoj\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb mbajn\u00eb regjimin e trajtimit t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb dhe pa pasur nevoj\u00eb t\u00eb rrisin rrezikun p\u00ebr ekspozim ndaj COVID-19 gjat\u00eb marrjes s\u00eb ila\u00e7eve t\u00eb tyre.<\/li><li>Mb\u00ebshtetni (si pjes\u00eb e Ekipit t\u00eb P\u00ebrbashk\u00ebt) mekanizmin e CCM p\u00ebr t\u00eb siguruar ri-programimin e shpejt\u00eb t\u00eb granteve aktuale t\u00eb Fondit Global. Avokaci p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb popullatat kryesore dhe grupet e tjera m\u00eb t\u00eb rrezikuara t\u00eb ken\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsin\u00eb e duhur n\u00eb programimin e ri.<\/li><li>Punoni me partner\u00ebt lokal\u00eb n\u00eb shp\u00ebrndarjen e informacionit t\u00eb mundsh\u00ebm p\u00ebr parandalimin, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb destinuar p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb jetojn\u00eb me HIV, grupet kyce t\u00eb popullsis\u00eb dhe ata me mund\u00ebsi t\u00eb pakta.<\/li><li>Nj\u00eb m\u00ebsim kryesor nga p\u00ebrgjigja e SIDA-s \u00ebsht\u00eb se stigma dhe diskriminimi nuk jan\u00eb vet\u00ebm t\u00eb gabuara, por edhe kund\u00ebr produktive, si p\u00ebr sh\u00ebndetin e vet\u00eb individit, ashtu edhe p\u00ebr rezultatet e sh\u00ebndetit publik n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb mb\u00ebshtetni fushatat p\u00ebr t\u00eb zvog\u00ebluar stigm\u00ebn dhe diskriminimin me t\u00eb cilin p\u00ebrballen personat e prekur nga COVID-19. V\u00ebmendje e ve\u00e7ant\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrqendrohet n\u00eb popullsit\u00eb kryesore, Popullatat ky\u00e7e t\u00eb rinjve dhe komunitetin LGBTI si dhe grupet m\u00eb t\u00eb prekshme dhe t\u00eb stigmatizuar t\u00eb popullat\u00ebs.<\/li><li>Masat qe po p\u00ebrdoren ndaj COVID-19 duhet t\u00eb p\u00ebrdorin m\u00ebsimet e marra nga lufta ndaj HIV. Kjo p\u00ebrfshin mb\u00ebshtetjen e shoq\u00ebris\u00eb civile dhe rrjeteve t\u00eb komunitetit, nd\u00ebrtimin e kapaciteteve dhe rezistenc\u00ebs s\u00eb tyre, dhe d\u00ebgjimin e njer\u00ebzve t\u00eb prekur nga virusi dhe vendosjen e besimit dhe komunikimit midis njer\u00ebzve t\u00eb prekur dhe autoriteteve sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/li><\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SITUATA: COVID19 k\u00ebrc\u00ebnon grupet m\u00eb t\u00eb margjinalizuara dhe ata me mund\u00ebsi m\u00eb t\u00eb pakta. Sistemet e mbingarkuara t\u00eb kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor n\u00eb EECA (shum\u00eb prej t\u00eb cilave jan\u00eb n\u00eb fazat e reform\u00ebs ose tranzicionit) dhe nd\u00ebrprerja n\u00eb rritje n\u00eb zinxhir\u00ebt e furnizimit mjek\u00ebsor mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb efekt shkat\u00ebrrues n\u00eb parandalimin dhe trajtimin e HIV, ve\u00e7an\u00ebrisht<\/p>\n<a class=\"btn_a\" href=\"https:\/\/acpd.org.al\/?p=494\"><span><i class=\"in_left fa fa-angle-right\"><\/i><span>Details<\/span><i class=\"in_right fa fa-angle-right\"><\/i><\/span><\/a>","protected":false},"author":1,"featured_media":269,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/494"}],"collection":[{"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=494"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":658,"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions\/658"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/269"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/acpd.org.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}